Psoriasis: verschijnselen

Latijnse namen worden vaak gebruikt om de vorm van de psoriasisplekken te beschrijven:
- Psoriasis punctata. Puncta = punt. De allerkleinste ‘puntvormige’ psoriasisplekjes.
- Psoriasis guttata. Gutta = druppel. ‘Druppelgrote’ psoriasisplekken.
- Psoriasis nummularis. Numma = munt. Psoriasisplekken die zo groot zijn als munten.
- Psoriasis en plaques. Plaques is Frans en betekent plakkaten. Dit is de meest voorkomende vorm van psoriasis vulgaris. Wordt in Nederland plaque psoriasis genoemd
- Psoriasis figurata. Psoriasis met (soms bizarre) figuren door het samenvloeien van plekken.
- Psoriasis erytrodermie. Erythros = rood. Derma = huid. De hele huid of bijna de gehele huid is door psoriasis aangedaan.
- Psoriasis unguium. Nagelafwijkingen die bij psoriasis horen.
- Psoriasis capitis. Psoriasis op het behaarde hoofd.
- Psoriasis inversa. ‘Omgekeerde psoriasis’: Psoriasis in de plooien (oksels, liezen, bilspleet, buikplooi, navel, onder de borsten)
- Psoriasis annularis. Annulus = ring. Psoriasis met ringvormige plekken.
- Psoriasis palmoplantaris. Palma = handpalm. Planta = voetzool. Psoriasis van de handpalmen en de voetzolen.
- Psoriasis pustulosa. Psoriasis met pustels = etterpuistjes
- Psoriasis artropathica. Psoriasis die gepaard gaat met gewrichtsafwijkingen die bij psoriasis horen (= artritis psoriatica)

Artritis psoriatica is een vorm van reuma die hoort bij de ziekte psoriasis. Voor meer informatie verwijzen wij u graag naar de folder over artritis psoriatica van het reumafonds.

Rond een psoriasisplek is soms een blekere ring in de huid te zien. Deze halo of ring van Woronoff ontstaat doordat de bloedvaten daar dichtgeknepen zijn. Daardoor is er op die plaats minder bloed in de huid en dat verklaart de bleke kleur. De oorzaak van dit fenomeen is niet goed bekend.

Met instabiele psoriasis wordt een vorm van psoriasis bedoeld die gekenmerkt wordt door een grote mate van activiteit, dat wil zeggen dat er vele nieuwe plekken bijkomen. Ook het optreden van pustels (etterpuistjes) wijst op instabiliteit. Soms ontstaat zoiets spontaan, zonder aanwijsbare reden. Dit fenomeen kan echter ook het gevolg zijn van een te agressieve behandeling met bijvoorbeeld teer, ditranol of ultravioletbestraling. Ook het plotseling stoppen van het gebruik van tabletten of zalven met corticosteroïden (bijnierschorshormonen), calciumgebrek in het bloed, een acute infectie en misschien zelfs stress kunnen aanleiding zijn tot het ontstaan van instabiele psoriasis.

Bij een psoriasis erytrodermie (erythros = rood, derma = huid) is nagenoeg de gehele huid aangedaan met psoriasisplekken. Er zijn twee vormen. In de eerste vorm ontstaat de erytrodermie uit plaque psoriasis die zich geleidelijk uitbreidt tot nagenoeg de gehele huid is aangedaan. Ofschoon de schilfering minder uitgesproken is en minder karakteristiek dan bij plaque psoriasis, blijven vele kenmerken van psoriasis behouden. De mensen die dit hebben zijn niet ziek en deze vorm is vrij goed te behandelen.
In de tweede vorm ontstaat een psoriasis erytrodermie uit een instabiele psoriasis en kan als de ernstigste vorm daarvan beschouwd worden. Dit beeld wordt vaker gezien bij mensen die naast hun psoriasis ook artritis psoriatica hebben en bij hen die eerder een gegeneraliseerde psoriasis pustulosa hadden. Infecties, calciumgebrek in het bloed, het gebruik van tabletten tegen malaria, behandeling met teer en vooral het plotseling stoppen van het gebruik van tabletten met corticosteroïden (bijnierschorshormonen, bijvoorbeeld prednison) kunnen aanleiding zijn tot het ontstaan van deze vorm van erytrodermie. De mensen die dit hebben zijn vaak ziek met koorts en hebben heftige jeuk. De vooruitzichten zijn ook minder goed. Deze erytrodermie is moeilijk te behandelen en komt na genezing vaak terug. Een enkeling zal er aan overlijden.

Psoriasis guttata is een vorm van psoriasis waarbij in relatief korte tijd (enkele dagen tot weken) een uitslag van kleine ‘druppelgrote’ (gutta = druppel) psoriasisplekjes ontstaat. Dit beeld wordt vooral gezien bij kinderen en jonge volwassenen en wordt meestal geprovoceerd door een keelinfectie met streptokokken (angina). In het begin is er weinig schilfering, die wel zichtbaar gemaakt kan worden door er overheen te krabben (het kaarsvetfenomeen). De plekjes zijn rond of iets ovaal en hebben een grootte tussen 2 millimeter en 1 centimeter. Ze zijn min of meer regelmatig over het lichaam verdeeld met een voorkeur voor de romp en de bovenarmen en bovenbenen, maar komen ook regelmatig voor in het gezicht en op het hoofd. Soms ontstaan er maar een stuk of 10 plekjes, maar meestal is er sprake van een uitgebreid beeld met wel meer dan 100 psoriasisplekjes. Deze vorm van psoriasis zal vaak spontaan genezen, maar kan ook overgaan in een plaque psoriasis.

Wanneer er weinig of geen schilfering te zien is op een psoriasisplek, kan deze door er overheen te krabben zichtbaar gemaakt worden. Dit verschijnsel is karakteristiek voor psoriasis en heet het kaarsvetfenomeen. Dit verschijnsel kan worden gebruikt om de diagnose psoriasis te stellen wanneer de huidafwijkingen niet klassiek zijn voor psoriasis.

Met het Koebner fenomeen wordt bedoeld dat op de plaats waar normale huid beschadigd wordt, na gemiddeld 7-14 dagen een psoriasisplek ontstaat. Allerlei soorten beschadiging van de huid kunnen hiervoor verantwoordelijk zijn, zoals schaafplekken, brandwonden, operatiewonden en chemische wonden (bijvoorbeeld door zuren). Ook infecties van de huid (bijvoorbeeld herpes infecties, steenpuisten) en sommige aandoeningen waarbij de huid ontstoken is (bijvoorbeeld eczeem) kunnen een Koebner fenomeen geven. De kans dat er na een beschadiging psoriasis ontstaat wordt geschat op tussen de 40 en 75%. Deze kans is waarschijnlijk het grootst wanneer de psoriasis uitgebreid en actief is, d.w.z. dat er ook spontaan al wat plekken ontstaan. Bij individuele mensen is het een alles of niets fenomeen,
d.w.z. dat wanneer het Koebner fenomeen positief is op een plaats van beschadiging, ook psoriasisplekken zullen ontstaan op alle andere plekken waar de huid beschadigd wordt.

Wanneer de schilfering op een psoriasisplek door krabben steeds verder verwijderd wordt, wordt op een gegeven moment een vochtig rood oppervlak gezien met daarin puntvormige bloedingen. Dit verschijnsel is karakteristiek voor psoriasis en heet het teken van Auspitz. De oorzaak hiervan is dat de bloedvaatjes bij psoriasis zeer dicht onder de huid liggen en dus snel kapot gekrabd worden. Dit fenomeen kan worden gebruikt om de diagnose psoriasis te stellen wanneer de huidafwijkingen niet klassiek zijn voor psoriasis.

Psoriasis inversa is psoriasis in de plooien. Tot de plooien behoren de liezen, de oksels, de bilspleet, de navel, de plooien onder de borsten, de buikplooi, en de plooi achter de oren. De schilfering is daarbij meestal aanzienlijk minder of afwezig. De kleur is felrood en de begrenzing scherp. Pijnlijke kloven treden vaak op, vooral in de bilspleet. Bij veel zweten kan een wittige verkleuring gezien worden, de zogeheten maceratie. Psoriasis inversa kan spontaan ontstaan bij iemand met psoriasis, maar ook als gevolg van bijvoorbeeld een schimmelinfectie op die plaats ( het Koebner fenomeen).